Wokół bieszczadzkich połonin

Bieszczadzkie połoniny – rozległe hale górskie wyniosłe ponad granicę lasu regla dolnego – sięgają daleko, aż po siniejące kresy horyzontu i dotykają niemal nieba. Swoją wyniosłością i majestatem potężnych grani górskich otulonych mrocznymi połaciami karpackiej puszczy obejmują czule tajemniczymi ramionami położoną u ich stóp „krainę dolin”. Niepowtarzalny urok wschodnio beskidzkiego krajobrazu Bieszczadów, a zwłaszcza Bieszczadzkiego Parku Narodowego obejmującego ten połoninowy świat swobody i rozległych przestworzy budzi zachwyt każdego przybysza.

Wybitny znawca Beskidów Wschodnich – Stanisław Vincenz – pisał, iż połoniny co miesiąc zmieniają woń i barwę, zawsze pogrążają się w toni bezczasu, a falujące latem łąki sianowe ciągną się bez kresu, aż po krańce horyzontu. Połoninowy świat swobody, którego cała moc z tych wolnych przestworzy powstaje jest jedynym światem bezpieczeństwa, ciszy i szczęścia. Tam zatraca się poczucie czasu, który się jakoś rozwiewa, nie spieszy, lecz rozdzwania jakby fala wieczności. Oko wędrowca przybyłego z daleka gubi się w tym świecie bezkresnym jakby w zamieci gwiaździstego nieba.

Połonina Wetlińska w zimowej szacie.

Kto choć raz w życiu wejdzie na połoniny, ten człowiekiem swobodnym zostanie. Nigdy nie zechce zagarniać świata, ani mieć go dla siebie. W górach odkryje zupełnie inny system wartości. Tam odnajdzie Boga, pokój wewnętrzny i pozna samego siebie. I tak jest naprawdę.Te góry do dziś inspirują twórczo wielu poetów, muzyków, artystów, pisarzy, pamiętnikarzy, uczonych i lokalnych twórców.Do krainy „bieszczadzkich połonin” – rozległych odkrytych grzbietów górskich zamykających krańce horyzontu – można szybko dojechać dużą obwodnicą bieszczadzką z Leska lub z Ustrzyk Dolnych. Podróż wokół tych majestatycznych i potężnych grani górskich zawsze pozostawia duże wrażenie. Dla osób korzystających z dostępnych tras komunikacyjnych proponujemy przejażdżkę „wokół połonin” rowerem, motocyklem lub własnym samochodem. W poszczególnych miejscowościach warto zobaczyć:

Lesko – ( zamek Kmitów z pocz. XVI w. z parkiem krajobrazowym, kościół parafialny z 1555 r., synagogę z pocz. XVII w i położony obok niej cmentarz żydowski „kirkut”, zabytkowe kamieniczki w rynku, ratusz, a także bunkry „linii Mołotowa” nad Sanem) Malowniczą dolinę Sanu za Leskiem ze spadającymi stromo do koryta rzeki stokami Czulni.

Hoczew – (wczesnośredniowieczne grodzisko, kościół parafialny, izbę regionalną i pracownię rzeźbiarską z galerią prac artysty Zdzisława Pękalskiego)Pomnik przyrody „Progi skalne na Hoczewce” odsłaniający kamieniste koryto tej pięknej górskiej rzeki z fliszowymi progami skalnymi z piaskowca zaraz za wsią Hoczew przy dużej obwodnicy bieszczadzkiej.

Nowosiółki – Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie „Knieja”, tel. (0-13) 468 40 96,www.bieszczady.net.pl/knieja

Zachoczewie – skręcając w lewo przy moście na Hoczewce można dojechać do murowanej cerkwi położonej w malowniczej dolinie Żernicy, która jest też ostają zwierzyny płowej.

Baligród (cmentarz wojenny, kościół rz. kat., dawny rynek ze współczesną zabudową, cerkiew w ruinie, kirkut z ciekawymi kamiennymi nagrobkami)

Bystre – (wyciąg narciarski przy ośrodku „Zelmer” z krytym basenem obok, skręcając z obwodnicy w prawo w dolinę Rabiańskiego Potoku zauważymy obelisk poświęcony A. Fredrze i dojedziemy ciasną lesistą doliną do rezerwatu przyrody „Gołoborze”)

Łubne – (odchodząca w lewo droga leśna umożliwia dotarcie do rezerwatów przyrody „Cisy na Górze Jawor” i „Woronikówka”)Jabłonki – pomnik gen. Karola Świerczwskiego w miejscu jego śmierci w zasadzce w 1947 r. Za wsią malownicze panoramy na masyw Durnej i Łopiennika oraz Wołosania.

Cisna – „it” w GOK, galerie rzeźbiarskie i artystyczne, izba przyrodniczo-leśna „Dziupla” (0-13) 468 64 55, sklepy z pamiątkami, w pobliskim Majdanie stacja bieszczadzkiej ciuchci. W miejscowości siedziba gminy, rz. kat. kościół par., szkoła, restauracje, bary, sklepy, bank, ośrodek zdrowia, nadleśnictwo, policja, Straż Graniczna.

Dołżyca – czarny szlak pieszy górski wchodzi przy cerkwisku na Łopiennik – miejsce wyprawy Wincentego Pola na wschód słońca w 1833 r. i powstania „Pieśni o ziemi naszej”, a na zakolu obwodnicy odchodząca w lewo w dolinę rzeki Solinki droga ukazuje ciekawą odkrywkę fliszu karpackiego. 12-km odcinek tej doliny należy do najpiękniejszych w regionie i umożliwia dotarcie do cerkwi w Łopience oraz do małej obwodnicy i Jeziora Solińskiego.

Krywe – nasłoneczniona dolina dawnej wsi odsłania panoramę na masyw Małego Jasła (1102) i Dużego Jasła (1153 m) oraz dominujący od północy nad doliną Łopiennik (1069 m).

Przysłup – pierwsza malownicza przełęcz (681 m) na bieszczadzkiej obwodnicy ze wspaniałą panoramą na „połoniny” i Bieszczadzki Park Narodowy. Przy dobrej widoczności urzeka przybysza rozległa panorama na Połoninę Wetlińską, Połoninę Caryńską, Połoninę Szerokiego Wierchu i Tarnicy, Połoniny Małej i Wielkiej Rawki, pasmo graniczne aż po Okrąglik i Jasło. Obok obwodnicy „galeria” (0-506 834 966), stacja bieszczadzkiej ciuchci, smażalnia ryb i dobre miejsce na odpoczynek).

Kalnica – przy wjeździe do miejscowości z prawej strony w zakolu szosy rezerwat przyrody „Olszyna Łęgowa w Kalnicy”, z lewej za zabudowaniami wsi 3 wyciągi narciarskie. Odchodząca w lewo – w malowniczą dolinę Wetlinki – droga doprowadzi nas do wsi Jaworzec, Łuh i rezerwatu przyrody „Sine Wiry”. Jest to miejsce szczególne i warto tam być.

Smerek – malowniczo położona nad rzeką Wetlinką miejscowość letniskowa pozwala nam z bliska podziwiać Połoniny Wetlińską ze stożkowym masywem Smereka (1222 m) i urwiskiem Hnatowego Berda z lewej strony szosy oraz pasmo graniczne z prawej. We wsi ośrodek wypoczynkowy „Kolejarz” z basenem, baza noclegowa, sklepy, konie.

Wetlina – turystyczna wieś letniskowa położona nad Wetlinką u podnóża Połoniny Wetlińskiej oferuje dobrą bazę noclegową i zachwyca panoramami na Połoninę Wetlinską oraz urwiste Hnatowe Berdo W miejscowości schronisko i hotel górski PTTK, restauracje, bary, sklepy, pensjonaty, szkoła z całorocznym schroniskiem młodzieżowym, parafia rz. kat. oo. Bernardynów,

Przełęcz Wyżna 872 m n.p.m. – najwyższa na obwodnicy i druga na trasie przełęcz widokowa ze wspaniałymi panoramami na najwyższe partie górskie Bieszczadów: Stąd już z bliska możemy podziwiać malowniczą Połoninę Wetlińską ze schroniskiem na szczycie 1228 m, Połoninę Caryńska, Połoninę Bukowego Berda, Szerokiego Wierchu, Tarnicy, Małej i Wielkiej Rawki oraz pasmo graniczne. Po lewej stronie obwodnicy galeria rzeźbiarska i pamiątkowy obelisk poświęcony poecie Jerzemu Harasymowiczowi. Stąd najbliżej szlakiem żółtym do „chatki puchatka” – schroniska PTTK na Połoninie Wetlińskiej (1228 m).

Berehy Górne – to nieistniejąca dziś wieś z widocznymi śladami cmentarza i cekrwiska przy szlaku czerwonym wschodnio beskidzkim. Odchodząca w lewo – w wyjątkowo piękną dolinę potoku Prowcza – droga prowadzi przez Nasiczne, Dwernik do doliny Sanu i zachęca do obejrzenia połonin od strony północnej. Kto da się skusić zobaczy wspaniałe wodospady, urzekające przełomy, głuszę leśną i pustkowia.

Przełęcz Wyżniańska 853 m n.p.m. – z parkingiem BPN – jest również miejscem szczególnym. Warto tutaj zatrzymać się, zostawić pojazd i udać się szlakiem zielonym na krótki spacer do położonej w pobliżu Bacówki PTTK „Pod Małą Rawką”(910 m). Ta łagodna trasa spacerowa pozwoli nam na podziwianie masywu połonin Małej i Wielkiej Rawki, Działu, Połoniny Wetlińskiej, Połoniny Caryńskiej, połonin Bukowego Berda, Krzemienia, Szerokiego Wierchu i Tarnicy (1346 m) z przełęczą Beskid i pasmem granicznym na płd. Wyniosłe, majestatyczne połoniny widziane z bliska będą nas otaczały z każdej strony! Ta panorama zapiera dech w piersiach! To miejsce polecamy osobom wrażliwym na piękno.

Ustrzyki Górne – położone nad Wołosatką u podnóża Połoniny Caryńskiej i Szerokiego Wierchu – podobnie jak Wetlina – są drugim centrum turystyki kwalifikowanej w krainie połonin. Posiadają dobrą bazę noclegową, basen w Hotelu Górskim, stację GOPR i zimą wyciąg narciarski. Stąd prowadzi (w prawo od obwodnicy) rozległą malowniczą doliną lokalna droga do Wołosatego (7 km) i Przełęczy Beskid. Równolegle do niej można wędrować przez łąki przyrodniczą ścieżką dydaktyczną „Salamandra”. Atrakcyjność tej niezwykłej doliny podkreślają wspaniałe panoramy na Połoninę Caryńską, połoniny Szerokiego Wierchu, masyw lesistego pasma granicznego i połoniny Wielkiej Rawki. Można je poznać bliżej wędrując ścieżkami przyrodniczymi BPN i posługując się przewodnikami opisującymi każdą z nich. Na tej trasie duże wrażenie zrobi na nas ogrodzony rezerwat torfowiskowy „Wołosate” wchłonięty dziś przez BPN.

Wołosate – to najdalej na południe Polski wysunięta zamieszkała miejscowość turystyczna. Jej atrakcją turystyczną jest panorama na położoną niemal w zasięgu ręki Tarnicę (1346 m) z charakterystycznym dla tego szczytu siodłem oraz Zachowawcza Stadnina Konia Huculskiego prowadzona przez BPN. Przy szlaku czerwonym prowadzącym w kierunku Przełęczy Beskid i Połoniny Bukowskiej stary cmentarz z cerwiskiem, skąd możemy wędrować na Tarnicę przyrodniczą ścieżką dydaktyczną „Orzeł przedni”. Po powrocie do Ustrzyk Górnych warto nadal podróżować u podnóża połonin. Wciskająca się w wąską dolinę Wołosatego obwodnica zaprowadzi nas jeszcze do kolejnych malowniczych zakątków bieszczadzkiej krainy.

Bereżki – położone z szerszej nieco kotlinie przed najpiękniejszym przełomem potoku Wołosatego są dziś niewielką osadą. Od pola biwakowego BPN warto podejść szlakiem żółtym do Przełęczy 777 m i Schroniska Politechniki Warszawskiej w Caryńskiem. Dużą niespodzianką i autentyczną nagrodą będzie kolejna wspaniała panorama z tej przełęczy górskiej na najwyższe połoninowe partie górskiej BPN z Tarnicą i poznanymi już połoninami podziwianymi teraz od strony północnej.

Przełom potoku Wołosatego – o każdej porze roku pozostawia wrażenie na przybyszach, największe chyba w maju i w październiku, gdy porosłe buczyną karpacką stoki górskie zadziwiają różnorodnością barw nadchodzącej wiosny lub żegnającej lato pejzażem gorącym – złotej i purpurowej bieszczadzkiej jesieni.

Stuposiany – położone w szerszej już dolinie Wołosatego wabią odchodzącą w prawo drogą do odbycia podróży do Sianek i źródeł Sanu. Kto by się nie dał skusić, by dotrzeć do najdalej wysuniętego zakątka Polski na Południe. Podróż tę polecamy w okresie ciepłym od wiosny do jesieni, gdy możemy liczyć na siebie. Droga zaprowadzi nas najpierw do Mucznego, a następnie w dolinę górnego Sanu i pozwoli na podziwianie połonin od wschodu. Ta wyprawa (np. z wykorzystaniem nowych wytyczonych szlaków rowerowych) dostarczy wielu wrażeń przy mijaniu pustek po istniejących jeszcze przed pół wiekiem wsiach, rezerwatów torfowiskowych, ostoi zwierząt puszczańskich, cmentarzy w Beniowej i Siankach. Dla wytrwałych, którzy dojdą szlakiem spacerowym do punktu widokowego nagrodą będzie niewątpliwie bliska panorama na Przełęcz Użocką, położone za Sanem na Ukrainie Sianki ze stacją kolejową i cerkwią oraz nieznane dotąd – nowe połoninowe partie górskie BPN. Po nasyceniu duszy ciszą, szumem wiatru i szmerem górskich strumieni możemy wracać do obwodnicy nowymi odcinkami leśnych stokówek docierając doliną górnego Sanu do Procisnego.

Procisne – nad Sanem wprowadza nas w dolinę Sanu i w zupełnie nowy świat bieszczadzkiej krainy. Zauroczeni walorami krajobrazowymi Parku Krajobrazowego Doliny Sanu możemy podróżować wzdłuż wyniosłego pasma Otrytu korzystając od skrzyżowania w Smolniku z prowadzącej w lewo drogi lokalnej do Chmiela, Sękowca, Zatwarnicy i Suchych Rzek. Taka wycieczka doliną Sanu dostarczy sporo wrażeń przy poznawaniu kolejnych pustkowii, odsłoni nowe i mało znane panoramy na północne stoki połonin (Połoniny Caryńskiej i Połoniny Wetlińskie) oraz umożliwi poznanie kolejnych uroczysk i śladów bytowania naszych przodków. Schronienie znajdziemy w prywatnych obiektach noclegowych, dwóch schroniskach w Suchych Rzekach lub w Hotelu BARR w Zatwarnicy. Stąd można podróżować dalej np. rowerem doliną Sanu do Rajskiego i małej obwodnicy lub drogą leśną przez pasmo Otrytu do Polany i Chrewtu nad Jeziorem Solińskim. Samochodem radzimy wrócić do Smolnika, by podróżować drogami o lepszej nawierzchni i poznać kolejne urocze miejsca.

Smolnik nad Sanem – posiada perłę drewnianej architektury sakralnej reprezentującą krainę Bojków – dawnych pasterzy połoninowych. Jest nią najstarsza w Bieszczadach zabytkowa cerkiew trójdzielna z 1751 r. nakryta dachami piramidalnymi i wzniesiona w czystym stylu bojkowskim. Położona na wzgórzu w otoczeniu starych drzew latem może ujść naszej uwadze Jej obecność – za przystankiem PKS – znaczy żółty krzyż informacyjny z godziną Mszy św. oraz wydeptana ścieżka. Nieco dalej odchodzącą w prawo droga wyłożona betonowymi płytami umożliwia dotarcie nawet autobusem do tego cennego obiektu. Obok stary cmentarz. Nowa wieś Smolnik wita nas tartakiem i zabudowaniami po dawnym przedsiębiorstwie Iglopol. W tym miejscu szosa obwodnicy dochodzi najbliżej od granicy z Ukrainą. Nieco dalej – za zakrętem – ukazują się rozległe łąki przypominające prerię. To znak, że zbliżamy się do Lutowisk, ongiś miejsca wypasu bydła i wielkich jarmarków wołami.

Lutowiska – są siedzibą gminy o największej powierzchni w kraju. Na uwagę zasługuje stary cmentarz, kirkut, kościółek neogotycki z 1911 r., Zachowawcza Stadnika Konia Huculskiego BPN i Ośrodek Informacyjno-Edukacyjny BPN z salą wystawową. Warto tam zajrzeć po ciekawe publikacje o regionie, informacje i obejrzeć zmieniające się wystawy tematyczne. GOK prezentuje również wystawy prac bieszczadzkich twórców kultury. Za miejscowością – z przełęczy widokowej – raz jeszcze możemy patrzeć bez końca na wyjątkowo rozległą panoramę górską najwyższych połoninowych partii górskich BPN z Haliczem, Krzemieniem, Tarnicą i Bukowym Berdem na horyzoncie. U stóp naszych malowniczo położone na tle gór Lutowiska w otoczeniu trawiastych łagodnych wzniesień.

Pasmo Ostrego – posiada kamieniołom tuż przy obwodnicy. Z jego wierzchołka możemy raz jeszcze podziwiać najwyższe szczyty BPN oraz wyniosłą Magurę Łomiańską (1016 m) wyrastającą od wschodu – zza lasu – tuż za granicą z Ukrainą. Długi zjazd obwodnicą doprowadzi nas do Zdroju w Czarnej, małej obwodnicy bieszczadzkiej i na Pogórze Bieszczadów, które możemy poznać bliżej podróżując dalej „Szlakiem zabytków po Pogórzu Bieszczadów”.Jeśli kiedykolwiek przyjedziecie w Bieszczady i podróżując „u podnóża połonin” wyruszycie na wędrówkę po BPN zapewniam was, że odkryjecie zupełnie nowy świat doznań, emocji, piękna i hartu ducha. Zanim staniecie na jakimkolwiek z odkrytych szczytów, pot najpierw zwilży wasze plecy, mocniej zabije serce, wiatr, deszcz lub skwar, zapach ziół i traw – odcisną się w pamięci niezatartym wspomnieniem.Od tej pory ten nieobjęty sercem i wzrokiem świat połoninowy trwać będzie w Was, bowiem byliście tam i poznaliście szum wiatru, gawędę starych drzew czy szept niosących miłość kwiatom – motyli. Chwycicie to wszystko sercem i zabierzecie ze sobą na zawsze, bo ten subtelny świat połoninowy będzie odtąd Waszą własnością.

Atrakcje Bieszczadów

Główną atrakcją Bieszczadów Wysokich są oznakowane szlaki piesze w góry, a także trasy spacerowe dolinami. Można tu zrobić podział na szlaki turystyczne, ścieżki dydaktyczne, przyrodnicze, historyczne, ale sprowadza się to do jednego: Bieszczady Wysokie to miejsce dla osób które lubią chodzić. Bieszczady domki całoroczne
Pomimo, że region ten jest obszarem stosunkowo niedużym, to tras do wędrowania jest tu ogromna ilość. Gdybyście chcieli przejść tylko to co proponujemy na naszej stronie, Wasz urlop musiałby trwać co najmniej miesiąc, a i tak pewnie wymyślilibyście jeszcze inne, dodatkowe warianty tras. Tutaj każdy z Was znajdzie coś dla siebie. Solina domki

Dużą popularnością, szczególnie wśród rodzin z dziećmi, cieszy się Bieszczadzka Kolejka Leśna, często nazywana Bieszczadzką Ciuchcią. Jest to kolej wąskotorowa, która powstała w XIX wieku i do lat 90-tych XX wieku służyła jako jeden z podstawowych środków transportu przy wywozie drewna z lasów. Po kilku latach przerwy, powstała Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, która remontując kolejne składy wznowiła kursowanie wagoników, tym razem już jedynie na potrzeby turystów.
Stacja główna znajduje się w Majdanie, trzy km od Cisnej w stronę Komańczy. W maju i czerwcu oraz wrześniu i październiku kolejka kursuje jedynie w weekendy, natomiast w lipcu i sierpniu odbywają się dwa kursy dziennie. Od niedawna kolejka kursuje również w każdy piątek i sobotę w okresie ferii zimowych. domki Solina

W Bieszczadach Wysokich mamy niestety (z powodu protestów tzw. „ekologów”) tylko trzy niewielkie wyciągi: w Kalnicy i Dwerniczku działające każdej zimy oraz w Cisnej, działający niestety nie zawsze. Wyciągi w Kalnicy i Dwerniczku są sztucznie naśnieżane i ratrakowane. W Kalnicy przy wyciągu znajduje się niewielka wypożyczalnia sprzętu, można także skorzystać z usług instruktorów jazdy. Długość i nachylenie stoków powodują, że są to doskonałe miejsca dla początkujących narciarzy oraz dzieci lub dla osób które jazdę na nartach czy desce w Bieszczadach traktują jako dodatek do wypoczynku, a nie cel sam w sobie. Ogromną zaletą jest natomiast brak kolejek do wyciągów nawet podczas ferii zimowych. domki w Bieszczadach

W Wetlinie natomiast, wytyczonych jest kilkanaście kilometrów narciarskich ścieżek turystyczno-biegowych, które powstały z myślą o osobach lubiących biegówki. Są to trasy wyłącznie do stylu klasycznego i raczej do nart śladowych z łuską, niż do klasycznych biegówek. Na dwóch trasach regularnie zakładany jest ślad (skuterem śnieżnym bądź na nartach), natomiast pozostałe dwie trasy, choć ładne, są niemal nie uczęszczane, więc śladu może tam nie być.

W pobliżu Majdanu i stacji początkowej Bieszczadzkiej Ciuchci, w miejscowości Liszna znajduje się Leśne Mini-Zoo. Zobaczyć tam można około 30 gatunków zwierząt mieszkających w polskich lasach. Za kilka złotych możecie kupić nieco karmy i samemu nakarmić zwierzęta. Dzieci przepadają za tym miejscem! Solina noclegi
Jak tam trafić? Z Cisnej należy jechać w kierunku Komańczy. Po około dwóch kilometrach, po przejechaniu przez przejazd kolejowy należy od razu skręcić w lewo, w kierunku Lisznej i Roztok Górnych. Po przejechaniu około 2 km po lewej stronie drogi znajduje się ZOO.

Przy drodze łączącej Stuposiany z Tarnawą, około 2 km przed Mucznem, w 2012 roku powstała zagroda pokazowa żubrów. Jest ona kontynuacją hodowli żubrów w Bieszczadach, którą rozpoczęto na początku lat 60-tych XX w. Zagroda ma powierzchnię około siedmiu hektarów i pozwala obserwować zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Dla zwiedzających przygotowano tarasy widokowe. Istnieje możliwość zwiedzania z leśniczym – przewodnikiem.